Πέμπτη, 21 Μαρτίου 2013

Συναισθηματική νοημοσύνη: μεγαλώνοντας ισορροπημένα παιδιά

«Γιατί το παιδί μου είναι επιθετικό με τα άλλα παιδάκια;»
«Γιατί το παιδί μου δεν είναι τόσο κοινωνικό;»
«Γιατί το παιδί μου κάνει δυσκολότερα παρέες από άλλα παιδιά της ηλικίας του;»
Αυτές είναι κάποιες από τις ερωτήσεις οι οποίες ταλαιπωρούν γονείς μικρών παιδιών που, μολονότι έχουν μία φυσιολογική ανάπτυξη, δείχνουν να αντιμετωπίζουν δυσκολίες συμπεριφοράς.
Πρόκειται για την συναισθηματική νοημοσύνη (EQ) ή αλλιώς για την ικανότητα του ανθρώπου να διαχειρίζεται επιτυχώς και με υγιή τρόπο τα συναισθήματά του. Αποτελεί ένα διαφορετικό είδος από αυτό της διανοητικής καθώς την συναισθηματική νοημοσύνη δεν την έχουμε αλλά την εξελίσσουμε σε όλα τα στάδια της ανάπτυξης μας.

Πότε κάποιος θεωρείται ότι έχει υψηλή συναισθηματική νοημοσύνη;
Όταν έχει την ικανότητα να αναγνωρίζει τα δικά του συναισθήματα, να τα κατανοεί και να τα ελέγχει. Επίσης, όταν έχει την ικανότητα να αναγνωρίζει και να κατανοεί τα συναισθήματα των ανθρώπων γύρω του, μπορεί να χειρίζεται αποτελεσματικά τόσο τα δικά του συναισθήματά του όσο και τις διαπροσωπικές του σχέσεις και έχει την ικανότητα να μιλήσει για ζητήματα συναισθηματικά φορτισμένα με έναν τρόπο εποικοδομητικό. Η συναισθηματική νοημοσύνη των παιδιών αρχίζει να αναπτύσσεται μέσα από τη σχέση με τους γονείς. Οι γονείς που προσφέρουν στα παιδιά τους καθοδήγηση στον κόσμο των συναισθημάτων μεγαλώνουν συναισθηματικά υγιέστερα παιδιά. Παιδιά πιο ανθεκτικά και ευπροσάρμοστα. Παιδιά που σαφώς λυπούνται ή φοβούνται ή θυμώνουν όπως όλα τα παιδιά, αλλά είναι πιο ικανά να χαλαρώνουν, να βγαίνουν από την δύσκολη θέση και να συνεχίζουν τις παραγωγικές τους δραστηριότητες.

Φανταστείτε το παρακάτω -αρκετά ρεαλιστικό- σενάριο:
Μετά από μία πολύ κουραστική μέρα στην δουλειά οδηγείτε προς την κοντινή παιδική χαρά. Η μικρή σας κόρη ουρλιάζει από το πίσω κάθισμα γιατί θέλει να την πάτε στο λούνα παρκ, στην άλλη άκρη της πόλης. Της λέτε ότι σήμερα είναι αδύνατον, αλλά εκείνη φωνάζει ακόμα πιο επίμονα. Και εσείς πλέον έχετε πονοκέφαλο.
Φώτο: fysei.blogspot
Πώς αντιδράτε;
α.
Αρχίζετε να της φωνάζετε και να την απειλείτε ότι θα γυρίσετε πίσω και δεν θα πάει πουθενά. 
β. Την πάτε στο λούνα παρκ, γιατί δεν αντέχετε την γκρίνια της. Τώρα, όμως, είστε εσείς μουτρωμένος και δεν έχετε κουράγιο για περισσότερα παιχνίδια.
γ. Της εξηγείτε ότι σήμερα είστε κουρασμένος γιατί είχατε πολύ δουλειά. Την ρωτάτε αν για κάποιον λόγο δεν της αρέσει η παιδική χαρά και της υπόσχεστε ότι με την πρώτη ευκαιρία, π.χ. το σαββατοκύριακο, θα την πάτε όπου θέλει.
Οι περισσότεροι γονείς πιθανώς θα αντιδράσουν σύμφωνα με τις δύο πρώτες απαντήσεις. Η τρίτη είναι αρκετά δύσκολο να εφαρμοστεί σε στιγμές που το κουράγιο μας στερεύει. Κι όμως, είναι αυτή που θα επιφέρει τα καλύτερα αποτελέσματα. Έτσι, τουλάχιστον, υποστηρίζει η θεωρία της συναισθηματικής νοημοσύνης.

Το πρώτο στάδιο που πρέπει να κατακτήσουν οι γονείς περιλαμβάνει την επίγνωση των συναισθημάτων, τόσο των δικών τους, όσο και των παιδιών τους.
«Είναι αγόρι, δεν πρέπει να κλαίει ή να νιώθει πόνο», «Είναι μόλις 2 ετών, δεν μπορεί να νιώθει θυμό».
Φώτο: www.kalosagogos.gr
Φράσεις που συχνά ακούμε και που κρύβουν μια παγίδα. Αγνοούν τα συναισθήματα, τα οποία στη πραγματικότητα υπάρχουν, γεγονός που οδηγεί σε ένα κύκλο παρερμηνειών. Πρέπει, αν αγαπάς τον αδελφό σου, ακούμε συχνά. Αλλά όταν ο αδελφός σπάσει το αγαπημένο παιχνίδι του άλλου παιδιού είναι φυσιολογικό το παιδί να νιώσει θυμό.
Αν συνεχίσει ο γονέας να συγκρίνει το θυμό με την αδελφική αγάπη και να επιμένει στην κατάσταση αυτή ότι τα αδέλφια πρέπει να αγαπιούνται ίσως το παιδί να παρερμηνεύσει το αίσθημα το οποίο νιώθει ως μίσος για τον αδελφό του και να νιώθει ένοχος κάθε φορά που νιώθει θυμό. Ένα αγόρι που έχει μάθει ότι δεν κάνει να κλαίει και είναι πολύ στεναχωρημένο νιώθει ακόμη πιο άσχημα αφού το αίσθημα της λύπης γίνεται πιο δυνατό όταν εμποδίζει τον εαυτό του να κλάψει (σαν μια επιπλέον τιμωρία ή ενοχή).
Κάθε άνθρωπος ανεξαρτήτως φύλου, ηλικίας, ρόλου, μπορεί να βιώσει με μεγαλύτερη ή μικρότερη ένταση όλες τις μορφές συναισθήματος κατά την προσαρμογή του στις καταστάσεις της καθημερινότητας. Και οι μπαμπάδες μπορούν να λυγίσουν και τα 2χρονα παιδιά μπορούν να νιώσουν θυμό, οργή και τα αγόρια μπορούν να νιώθουν πόνο, θλίψη κ.λ.π.

Πώς μπορείτε να θέσετε γερές βάσεις;
1. Κρατήστε αγκαλιά το μωρό σας όταν σας χρειάζεται και ανταποκριθείτε στο κλάμα του. Η συναισθηματική νοημοσύνη ξεκινά να καλλιεργείται από τη βρεφική ηλικία, όταν το μωρό αρχίζει να αναπτύσσει τα αισθήματα της ασφάλειας και της εμπιστοσύνης.
2. Γίνετε το παράδειγμα προς μίμηση. Αυτό που κάνετε εσείς είναι ακριβώς αυτό που θα κάνει και το μικρό σας. Ξεσπάτε στους άλλους όταν έχετε άγχος; Μπορείτε να παραμείνετε ήρεμοι σε συζητήσεις συναισθηματικά φορτισμένες; Συμμερίζεστε τα συναισθήματα που εκφράζονται; Το ίδιο ακριβώς θα κάνει και το μικρό σας, συνεπώς προσέξτε τι είδους παραδείγματα του δίνετε.

Φώτο: www.in2life.gr
3. Βοηθήστε το να μάθει να καθησυχάζει τον εαυτό του. Τα μωρά μαθαίνουν να ηρεμούν τον εαυτό τους έχοντας αρχικά κάποιον άλλον να τους καθησυχάζει. Μέσω αυτού αντιλαμβάνονται ότι οι συναισθηματικές και φυσικές τους ανάγκες είναι απλές και εύκολο να διαχειριστούν. Αν η ανάγκη ενός μωρού να το ηρεμήσει κάποιος δεν πραγματοποιείται, τότε το νευρικό του σύστημα δεν θέτει τις βάσεις που θα του επιτρέψουν αργότερα να καθησυχάζει το ίδιο του τον εαυτό.
 4. Μιλήστε καθησυχαστικά στο παιδί. Το βοηθάτε να κατονομάσει το συναίσθημα που νιώθει, ενώ θέτετε όρια ως προς την έκφραση του συναισθήματος (π.χ. εξηγείστε στο παιδί ότι το να σπάσει όλα του τα παιχνίδια δεν αποτελεί λύση στον θύμο του. Το να συζητήσετε, όμως, μαζί του γιατί είναι θυμωμένο μπορεί να το βοηθήσει να νιώσει καλύτερα). Ως νήπιο θα δυσκολεύεται πολύ να ηρεμεί και να έχει αυτοέλεγχο, γιατί κάθε συναίσθημα θα το αγχώνει.
5. Δείξτε κατανόηση. Η κατανόηση και η αποδοχή βοηθάει το παιδί σας να αποδεχτεί τα συναισθήματά του, πράγμα το οποίο θα του επιτρέψει να βρίσκει λύσεις σε σχέση με αυτά που νιώθει και να προχωράει παρακάτω. Μαθαίνει ακόμα ότι τα συναισθήματά του δεν είναι επικίνδυνα, ούτε αιτία ντροπής και ότι ακόμα και οι σκοτεινές του πλευρές είναι αποδεκτές. Έτσι μαθαίνει να καταλαβαίνει και να αποδέχεται τον εαυτό του.
6. Μην προσπαθείτε να του αποσπάσετε την προσοχή από τα συναισθήματά του και μην το κάνετε να ντρέπεται όταν έχει πληγωθεί (π.χ. λέγοντας τα αγόρια δεν κλαίνε). Αναγνωρίστε την κατάσταση, συμπάσχετε, επιτρέψτε του να σας δείξει τι έγινε, δώστε του λίγο χρόνο να το επεξεργαστεί και στη συνέχεια θα είναι έτοιμο να προχωρήσει.
7. Η καταπίεση δεν λειτουργεί. Η μη αποδοχή του φόβου και του άγχους δεν θα εξαφανίζουν τα συναισθήματα αυτά, αλλά θα αναγκάσουν ένα παιδί να τα καταπιέσει. Τα καταπιεσμένα συναισθήματα δεν ξεθωριάζουν, όπως αυτά που εκφράζονται κανονικά. Αντιθέτως βρίσκονται εγκλωβισμένα και ψάχνουν τρόπο να εξωτερικευτούν. Εκφράζονται όμως ασυνείδητα, όταν για παράδειγμα ένα νήπιο χτυπάει την αδερφή του, ένα 7χρονο βλέπει εφιάλτες ή έχει τικ. 
8. Βοηθήστε το παιδί σας να μάθει να λύνει τα προβλήματα. Όταν τα συναισθήματα γίνονται αποδεκτά τότε αρχίζουν να διαλύονται, οπότε σειρά έχει η επίλυση του προβλήματος. Πολλές φορές το παιδί σας θα χρειαστεί τη βοήθειά σας, ωστόσο φροντίστε να μην βρίσκετε πάντα εσείς τις λύσεις εκτός και αν σας το ζητήσει το παιδί σας. Κάτι τέτοιο θα έδινε το μήνυμα ότι δεν του έχετε εμπιστοσύνη και ότι αμφιβάλετε για την ικανότητα του να διαχειριστεί τον εαυτό του.
9. Να παίρνετε σοβαρά τα συναισθήματα των παιδιών σας, χωρίς να τους λέτε πώς πρέπει να αισθάνονται ούτε να αναλαμβάνετε να λύσετε μόνοι σας το πρόβλημα του παιδιού. Αντίθετα, δείξτε του τον τρόπο να το κάνει εκείνο.
Το αποτέλεσμα αυτής της καθοδήγησης είναι τα παιδιά να μάθουν να εμπιστεύονται (τον εαυτό τους και τους γονείς τους) και να χειρίζονται τα συναισθήματά τους. Να λύνουν μόνα τους τα προβλήματά τους και έτσι να αποκτούν αυτοεκτίμηση.
Φώτο: www.gia-mamades.gr
10. Μάθετε το μικρό σας να διαχειρίζεται τον θυμό του εποικοδομητικά. Όταν είναι θυμωμένο κοιτάξτε τι κρύβεται πίσω από το θυμό (έχει πληγωθεί, ή φοβάται). Δείτε τα αρνητικά συναισθήματα των παιδιών σας ως μία ευκαιρία για επικοινωνία και τρυφερότητα. Αφιερώστε, χρόνο σε ένα λυπημένο, θυμωμένο ή φοβισμένο παιδί για να εκφράσει τα συναισθήματά του. Με τον ίδιο τρόπο αντιδράστε σε κάθε συναισθηματική κατάσταση του παιδιού.  
11. Παρέμβετε πριν τα δικά σας συναισθήματα βγουν εκτός ελέγχου. Φροντίστε να διαχειρίζεστε μια κατάσταση (π.χ. ζητάτε από το μικρό σας να κλείσει τον υπολογιστή γιατί είναι ώρα για ύπνο και αδιαφορεί) όταν ακόμα είστε ήρεμη για να μην φτάσετε στο σημείο να φωνάζετε. Αν καταλήξετε στις φωνές, δεν πρόκειται το μικρό σας να μάθε τίποτα χρήσιμο, αντιθέτως δεν θα ξέρει πώς να διαχειριστεί τα δικά του συναισθήματα όταν βλέπει εσάς να αντιδράτε με αυτόν τον τρόπο.
12. Μην υποτιμάτε την συναισθηματική αυτογνωσία του παιδιού σας. Σεβαστείτε τα συναισθήματα του για τους άλλους ανθρώπους. Αφήστε το έτσι να αποφασίζει ποιος θέλει να τα παίρνει αγκαλιά και ποιος όχι ή με ποια παιδιά θέλει να παίξει. Επιβεβαιώστε την ικανότητά του να εμπιστεύεται τα συναισθήματά του.

Φώτο: www.happyparenting.gr
13. Δύσκολες κουβέντες. Το μικρό σας μπορεί να αντιμετωπίσει δύσκολες καταστάσεις στη ζωή, όπως έναν χωρισμό ή απλά να δυσκολεύεται να σας πει ότι τρέμει στην ιδέα των τεστ στο σχολείο. Τα παιδιά μπορεί να έχουν κάποιο θέμα το οποίο να φοβούνται να συζητήσουν και εκεί ακριβώς θα χρειαστούν τη βοήθεια σας και τις οδηγίες σας. Παράλληλα καλό είναι να βρείτε κάποιο χρόνο για να συζητήσετε πράγματα που το απασχολούν, όπως λίγα λεπτά κουβεντούλα στο σκοτάδι πριν τον ύπνο.
1. Αποφύγετε τις υπερβολικές επικρίσεις, τα ταπεινωτικά σχόλια ή τον χλευασμό κατά την επικοινωνία σας με το παιδί.
2. Χρησιμοποιήστε την «κλιμάκωση» και τον έπαινο όταν τα παιδιά σας μαθαίνουν να κάνουν κάτι σωστά.
3. Αγνοήστε τις «γονεϊκές σας προτεραιότητες» -μάθετε π.χ. στο παιδί σας να τακτοποιεί το δωμάτιό του λέγοντας «υπάρχουν παιχνίδια πεταμένα σε όλο το δωμάτιο» και όχι «είσαι πολύ ακατάστατος!».
4. Δημιουργήστε με τον νου σας έναν «χάρτη» της καθημερινής ζωής του παιδιού σας –δηλαδή, να ξέρετε με ποιους ανθρώπους συναναστρέφεται κάθε μέρα, σε ποια μέρη συχνάζει, πώς περνά τον ελεύθερο χρόνο του. Έτσι θα μπορείτε να κατανοήσετε καλύτερα τα συναισθήματα που δε μπορεί να εκφράσει.
5. Αποφύγετε να «συνταχθείτε με τον εχθρό» -π.χ. αν η υπέρβαρη κόρη σας επιστρέψει σπίτι στεναχωρημένη επειδή η δασκάλα γυμναστικής την χλεύασε για το βάρος της, μην πάρετε το μέρος της δασκάλας, όσο κι αν πιστεύετε ότι η μικρή πρέπει να αδυνατίσει.
6. Η συζήτηση για οποιοδήποτε θέμα απασχολεί το παιδί. Για παράδειγμα:
Γ: Δείχνεις αναστατωμένος, έγινε κάτι στο σχολείο;
Π: ναι, πήρα 8 στο test.
Γ: Είσαι λυπημένος;
Π: Ναι.
Γ: Δεν είναι τόσο άσχημος βαθμός. Την επόμενη φορά θα τα πας καλύτερα. Έχει γίνει και κάτι άλλο ή απλά αυτό σε στεναχωρεί;
Π: Νομίζω ότι άξιζα παραπάνω.

Γ: Nομίζεις ότι αδικήθηκες; Είσαι θυμωμένος; Πρέπει να συζητήσεις με το δάσκαλο σου. Υπάρχει κάτι που μπορώ να κάνω εγώ;
…και η συζήτηση συνεχίζεται…προσπαθώντας να υποστηρίξετε το παιδί να εκφράσει τα συναισθήματα του και δίνοντας προτάσεις και λύσεις για το τι μπορεί να κάνει.
7. Σκεφθείτε τις εμπειρίες των παιδιών σας σε σχέση με παρόμοιες εμπειρίες ενηλίκων, για να μπορέσετε να καταλάβετε πώς νιώθουν.
8. Μην προσπαθήσετε να επιβάλλετε τις δικές σας λύσεις στα προβλήματα του παιδιού –βοηθήστε να βρει αυτές που ταιριάζουν στον χαρακτήρα του.
9. Ενδυναμώστε το παιδί προσφέροντάς του επιλογές και σεβόμενοι τις επιθυμίες του.
10. Συμμεριστείτε τα όνειρα και την φαντασία του παιδιού σας.
11. Να είστε ειλικρινείς με το παιδί σας. 
12. Διαβάστε μαζί με το παιδί σας παιδική λογοτεχνία – και να είστε υπομονετικοί καθ’όλη την διάρκεια της διαδικασίας.
13. Κατανοήστε τη θεμελιακή βάση της γονεϊκής σας εξουσίας – φροντίστε αυτή να είναι ο συναισθηματικός δεσμός σας με το παιδί και όχι οι απειλές και οι ταπεινώσεις.
14. Πιστέψτε στη θετική φύση της ανάπτυξης του ατόμου – οι εγκέφαλοι των παιδιών είναι από την φύση τους φτιαγμένοι για να αναζητούν ασφάλεια και αγάπη, γνώση και κατανόηση.
 
Η εμπιστοσύνη στον εαυτό του, η περιέργεια για να ανακαλύψει νέες ιδέες, η πρόθεση να προχωρήσει σε πράξεις, ο αυτοέλεγχος των κινήσεών του, η αρμονικότητα στην σχέση του με τους άλλους, η ικανότητα επικοινωνίας (ιδιαίτερα με τους συνομηλίκους του) και η συνεργασιμότητα στα πλαίσια των ομαδικών δραστηριοτήτων είναι όλα στοιχεία υψηλής συναισθηματικής νοημοσύνης, απαραίτητα για να τα πηγαίνουν πάντα καλά στο σχολείο, εξηγούν οι ειδικοί.
Έχουν καλύτερη φυσική κατάσταση, είναι πιο κοινωνικά και αρεστά στις παρέες τους, φαίνεται να εκδηλώνονται περισσότερο, να μην αντιμετωπίζουν ή να έχουν λιγότερα προβλήματα συμπεριφοράς, όπως και αυξημένη συγκέντρωση προσοχής.
 
Φώτο: mamakoukouvagia
Το ζητούμενο είναι οι γονείς να μην θεωρούν τίποτε ως δεδομένο στις συμπεριφορές των παιδιών. Κάθε παιδί είναι μοναδικό και μεγαλώνει κάτω απο τις συνθήκες που ορίζει η οικογένεια του. Δεν υπάρχει λόγος για "ταμπέλες" και κατευθύνσεις. Με υπομονή, συζήτηση και διάθεση για επίλυση ενός προβλήματος τα παιδιά όχι μόνο βρίσκουν τις λύσεις, αλλά μαθαίνουν να επικοινωνούν, να συζητούν, να ανοίγονται στους γονείς τους μέσα απο μια σχέση εμπιστοσύνης.
Προβλήματα, διαφωνίες, ξεσπάσματα, έντονες συζητήσεις υπάρχουν στη ζωή και σε κάθε οικογένεια. Ωστόσο οποιαδήποτε τέτοια κατάσταση δεν είναι απαραίτητα «καταστροφική», αντιθέτως μάλιστα μπορεί να είναι και εποικοδομητική, δημιουργική, εξαρτάται από τον τρόπο που τη διαχειρίζονται τα άτομα της οικογένειας.
Ισορροπία δεν σημαίνει ζωής χωρίς προβλήματα, αλλά διαχείριση των κρίσεων με κατάλληλο τρόπο.

Δεν υπάρχουν σχόλια: